انفجار چرنوبیل، بزرگترین رخداد اتمی غیرنظامی جهان

تا به حال گزارشات و مقالات گوناگونی در ارتباط با نیروگاه چرنوبیل شنیده و خوانده ایم. محتوای این مقالات و گزارش ها اکثرا برگرفته از ذهنیت نویسنده و موضع گیری او نسبت به کشور شوروی سابق که فاجعه انفجار چرنوبیل در آنجا رخ داده، دارد. برخی از این نویسندگان سعی کرده اند چهره شوروی را بسیار منفور و صد در صد مقصر جلوه دهند و برخی دیگر شوروی و دولت وقت آن را انسان دوست و فداکار معرفی کرده‌اند که مانع از رخ دادن فاجعه ای بزرگتر و جهانی شده اند. ما در این مقاله می کوشیم بدون هیچ موضع گیری و جانبداری و تا حد امکان روایت حقیقی آن روزهای نیروگاه چرنوبیل را در اختیار مخاطبان تیله سافت بگذاریم.

اطلاعات جامع و کلی از نیروگاه چرنوبیل

نیروگاه چرنوبیل، نیروگاهی هسته ای و متوقف از فعالیت می باشد که در نزدیکی شهر پریپیات قرار دارد. این شهر واقع در استان کیف و در شمال کشور اوکراین می باشد. پریپیات در سال ۱۹۷۰ به عنوان محل اسکان کارکنان نیروگاه هسته ای چرنوبیل بنا گردید و در سال ۱۹۷۹ رسما به یک شهر تبدیل شد. این شهر در سال ۱۹۸۶ و در پی انفجار نیروگاه چرنوبیل تخلیه و به شهری متروکه تبدیل شد. پریپیات نهمین شهر هسته ای شوروی پیشین بود و پیش از تخلیه شهر ۵۰ هزار نفر ساکن آن بودند. فاجعه انفجار چرنوبیل در راکتور شماره ۴ آن که از نوع راکتورهای RBMK بود رخ داد. راکتورهای RBMK در آن زمان از سیستمی که امروزه به آن نگهدارنده می گویند، برخوردار نبودند. این نیروگاه پس از تخلیه شهر و تاکنون همچنان منطقه‌ای ایزوله و ممنوعه می‌باشد. پس از این واقعه در سال ۱۹۸۶ تمام ۴ راکتور نیروگاه چرنوبیل از فعالیت باز مانده اند. به گفته کارشناسان، پاکسازی کامل این شهر تا سال ۲۰۶۵ میلادی ادامه خواهد داشت.

رآکتور RBMK

شرح ماجرا

انفجار راکتور شماره 4 چرنوبیل

۲۶ آوریل ۱۹۸۶ یا ۶ اردیبهشت ۱۳۶۵ ساعت ۱ و ۲۴ دقیقه صبح بود که شعله های رنگین کمانی تا هزار متری آسمان اوکراین زبان کشید. از سال ۱۹۷۹ که نیروگاه چرنوبیل رسما شروع به فعالیت کرد در سه نوبت آزمایش هایی صورت گرفته بود. هدف محققان از این آزمایش ها این بود که بدانند آیا توربینهای نیروگاه چرنوبیل در هنگام قطع برق می توانند برق کافی برای ادامه کار نیروگاه را تولید کنند یا خیر. متاسفانه هر سه آزمایش با شکست روبه‌رو شده بود. متصدیان این نیروگاه با وجود اینکه می دانستند هیچ تغییری در توربین ها به وجود نیامده، این بار تصمیم گرفتند برای چهارمین بار آزمایش را تکرار کنند.


آزمایش چهارم سرآغاز بروز حادثه

در ۲۵ و ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ برای انجام آزمایش چهارم که همان تست قدرت توربین ها در تولید برق هنگام قطعی برق نیروگاه بود، سیستم ایمنی راکتور را غیر فعال کردند (در واقع کند کننده های نوترون را از آن خارج کردند) که نتیجه این حرکت، راکتوری از کنترل خارج شده و بدون کنترل کننده مناسب بود. در این شرایط که متصدیان نیروگاه توانایی کنترل راکتور را نداشتند دمای آن به اندازه‌ای بالا رفت که بیشتر از حرارت خروجی طراحی شده بود. ساعت ده و یازده دقیقه شب ۲۵ آوریل ۱۹۸۶ زمان آغاز حادثه بود. در این ساعت بود که پرسنل نیروگاه چرنوبیل دستور کاهش قدرت راکتور برای انجام آزمایش را دریافت کردند و قدرت راکتور شماره ۴ را تا ۵۰ درصد کاهش دادند. در اثر دو اشتباه، حادثه جبران ناپذیر چرنوبیل به وقوع پیوست. با به تاخیر افتادن زمان آزمایش به مدت ۱۰ ساعت ضمن اینکه نیروگاه با قدرت ۵۰ درصد در حال کار کردن بود، عنصر زنون در هسته راکتور تولید شد. (در شرایط عادی، در صورت کار با حداکثر قدرت، زنون تولید شده پیش از به وجود آوردن مشکل، می سوزد ولی در این شرایط که آزمایش ۱۰ ساعت به تاخیر افتاده بود، زنون تولید شده بود اما نسوخته بود) در واقع هسته راکتور توسط زنون مسموم شده بود. پس از ۱۰ ساعت تاخیر سرانجام دستور شروع آزمایش صادر شد. پرسنل نیروگاه به آرامی شروع به کاهش قدرت راکتور کردند. ضمن اینکه کنترل اتوماتیک میله های کنترلی (کنترل کننده نوترون) را هم به حالت دستی بردند. در اینجا لازم می دانم توضیح دهم که کنترل کننده های راکتور در نیروگاه هسته ای چرنوبیل شامل آبسرد، میله های کنترلی و زنون بودند. گفتیم که کنترل اتوماتیک میله های کنترلی به حالت دستی درآمد پس میله های کنترل کننده قدرت راکتور از مدار خارج شد. سپس پمپ های آبی را که برق شهر تامین کننده سوخت آنها بود را هم خاموش کردند. پس از خروج میله‌های کنترل کننده راکتور فقط آب و زنون می توانند راکتور را متعادل نگه دارند در این زمان پس از قطع برق پمپ های آب، آب باقی مانده در اطراف هسته راکتور شروع به بخار شدن می کند و با توجه به بالا رفتن دمای هسته، زنون تولید شده هم می سوزد بنابراین راکتوری بدون هیچ کنترل کننده باقی مانده (بدون آب سرد، میله های کنترلی و زنون) درنتیجه در زمانی معادل کسری از ثانیه، تعادل رآکتور به هم می ریزد و دمای آن به شدت افزایش می یابد. در این زمان بود که متصدیان نیروگاه برای توقف کار راکتور، کلید AZ-5 را فشردند اما آنهاست نمی دانستند که نقص مخربی که در میله های کنترلی وجود داشت مانع از اثر کلید می شد. جنس میله های کنترلی از جنس بور بودند ولی سر این میله ها از جنس گرافیت بودند که دلیل استفاده از گرافیت در نیروگاه چرنوبیل ارزان تر بودن آن نسبت به مواد دیگر بوده است. گرافیت در دمای بالا باعث افزایش عملکرد راکتور می شود. پس از فشردن کلید توقف راکتور یا AZ-5، اولین چیزی که هسته راکتور وارد می شد سر گرافیتی میله های کنترلی بوده است که باعث افزایش دما و سر به فلک کشیده شدن فعل و انفعالات داخل راکتور شده است. لازم به ذکر است امروزه در تمام نیروگاه های اتمی از جمله نیروگاه اتمی نطنز، فلزات کادمیوم، نقره و زیرکونیم به جای گرافیت استفاده می شوند.

اولین انفجار

در ساعت ۱ و ۲۳ دقیقه و ۴۵ ثانیه صبح در اثر انفجار اول، پوشش هزار تنی فولادی بالای راکتور از جای خود جدا شد و بدین ترتیب راه برای خروج مقادیر فراوانی از بخار آب فراهم گردید و این اتفاقات زمینه ای بود بر دوم این انفجار. 

دومین انفجار

پس از انفجار اول، گرافیک که حالا به شدت گرم و در واقع گداخته شده با اکسیژن واکنش نشان داد و انفجار دوم باعث شد تا سقف راکتور از هم پاشیده شود و ۲۵ درصد از تاسیسات نیروگاه چهارم و کل هسته راکتور از بین برود. گرافیت سوزان و گداخته و مواد داغ هسته که به سبب انفجار بیرون ریخته بودند حدودا ۲۰ آتش سوزی جدید را به وجود آوردند که این شامل سقف قیر اندود و قابل اشتعال واحد سه نیروگاه هم می شد که در مجاورت واحد ۴ قرار داشت. لازم است بدانید این حادثه با هزینه‌ای حدود ۲۰۰ میلیارد دلار پرخرج ترین حادثه تاریخ به شمار می‌رود. با وجود تمام تلاش اتحاد جماهیر شوروی در مخفی نگه داشتن این انفجار و عواقب آن، اولین کشور اروپایی که متوجه این اتفاق مهیب شد، کارگران کارخانه هسته ای در سوئد بودند که سنسورهای آنها سطح بالایی از تابش و تشعشع را نشان می‌دادند. سوئد اولین هشدار را درباره این اتفاق اعلام کرد. پس از آن ماهواره های دیگر کشورها به سمت نیروگاه چرنوبیل در شمال اوکراین متمرکز شدند تا بتوانند عمق فاجعه را گزارش و مخابره کنند.


ید رادیو اکتیو

یُد رادیو اکتیو یا همان قاتل چرنوبیل

ایزوتوپ های رادیواکتیو که توسط گرد و غبار در هوا پراکنده می‌شدند پس از انفجار، قاتلان واقعی و اولیه این اتفاق بودند. ید رادیو اکتیو می تواند به سرعت در غده تیروئید انباشته و منجر به سرطان تیروئید و مرگ انسان شود. اگر مقدار ید طبیعی در بدن انسان به مقدار کافی ذخیره شده باشد ید رادیو اکتیو نمی تواند در غده تیروئید نفوذ کرده و انباشته شود. بنابراین امدادگران در منطقه آسیب دیده چرنوبیل تلاش می‌کردند تا با دادن قرص ید به افراد از بروز فاجعه انسانی بزرگ پیشگیری کنند. یادآوری می کنم که یاد رادیو اکتیو نیمه عمر ۸ روزه دارد بنابراین تهدید طولانی‌مدت به شمار نمی‌رود.

پس از انفجار دوم چه پیش آمد؟

بسیاری کارکنان و پرسنل تاسیسات در طی چند ساعت نشانه های دریافت تشعشع رادیو اکتیو را از خود بروز دادند. به دلیل شروع آتش سوزی در سقف واحد ۳، تعداد زیادی از کارمندان و آتش نشانان که بدون محافظ مشغول به فعالیت بودند پیش‌بینی‌های ایمنی را نادیده گرفتند. تا ساعت ۶ صبح تعداد افراد بستری شده در بیمارستان ها به ۱۰۸ نفر و تا پایان روز اول به ۱۳۲ نفر رسیده بود. پس از انفجار ابتدا محیط اطراف نیروگاه به امواج رادیو اکتیو آلوده شد و سپس ابرهای آلوده به نواحی دورتر پراکنده شدند و بارش باران باعث شد تا بخش‌های گسترده‌ای از اروپا به مواد رادیواکتیو آلوده شوند. جالب است بدانید انفجار راکتور بلوک ۴ نیروگاه چرنوبیل، باعث آزاد شدن مواد رادیو اکتیوی که برای ساخت ۱۰۰ بمب اتم لازم بود، شد. اگرچه در آن سال ها مقامات اتحاد جماهیر شوروی مانع از پخش هرگونه خبر و اطلاعات در مورد این انفجار و اتفاق می شدند اما همه می دانند که زیان های مالی و انسانی این فاجعه بزرگترین فاجعه اتمی و غیر نظامی تاریخ جهان به شمار می رود که تنها خسارات مالی آن حدود ۲۰۰ میلیارد دلار می‌باشد. در اثر فاجعه چرنوبیل حدود ۵ میلیون نفر آسیب دیدند. ۵ هزار مرکز مسکونی در روسیه سفید یا بلاروس، شهر پریپیات اوکراین و فدراسیون روسیه به ذرات رادیو اکتیو آلوده شدند. به غیر از این مناطق، کشورهای اسکاندیناوی شامل فنلاند، سوئد و نروژ و کشورهای لهستان، انگلستان و برخی دیگر از کشورها از اثرات این فاجعه بی تاثیر نماندند. در گزارش مقامات اتحاد جماهیر شوروی عوامل اصلی این فاجعه، انجام آزمایش بدون فراهم بودن شرایط لازم، سطح ناکافی ایمنی در راکتور و اشتباهات پرسنل اعلام شد. عملیات امحاء تبعات این انفجارها در نیروگاه چرنوبیل از تاریخ ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ یا ۶ اردیبهشت ۱۳۶۵ تحت ریاست کمیسیون دولتی شوروی آغاز شد. این عملیات از نیمه دوم روز ۲۶ آوریل آغاز و تا سال ۱۹۹۱ ادامه یافت. اولین گام این عملیات این بود که یک منطقه انزوا در محدوده ۳۰ کیلومتری اطراف نیروگاه مشخص شد. از ۲۷ آوریل سال ۱۹۸۶ حکومت اوکراین ساکنین شهرهای پریپیات و چرنوبیل و روستاهای منطقه انزوا را که حدود ۱۰۰ هزار نفر بودند را به خارج از این منطقه انتقال داد. با اینکه سالها از این حادثه می گذرد هنوز هم آثاری از مواد رادیو اکتیو و جهش های ژنتیکی در مردم منطقه دیده می شود. از ۵۰۰ هزار نفری که درگیر مبارزه با حادثه چرنوبیل بودند، ۲۰ هزار نفر مرده‌اند و ۲۰۰ هزار نفر هم از کار افتاده شده‌اند. افرادی هم که زنده مانده اند از انواع سرطان ها و بیماری های مرتبط با تشعشعات اتمی رنج می برند. به گزارش سازمان انرژی اتمی، پاکسازی کامل منطقه چرنوبیل در اوکراین تا سال ۲۰۶۵ میلادی ادامه دارد. 

حیوانات و محیط زیست پس از حادثه

گیاهان و حیوانات هم از جهش‌های ژنتیکی بی تأثیر نماندند. برگهای گیاهان تغییر شکل دادند و گیاهانی با ظاهر عجیب که تا آن زمان در آن منطقه رویشی نداشتند با تراکم بالا رشد کردند. حیوانات ناقص الخلقه به دنیا آمدند. جالب است بدانید با وجود بالا رفتن پرتوزایی در منطقه پس از حادثه هنوز هم حیواناتی نظیر گوزن، گرگ، گراز و برخی پرندگان در آنجا زندگی می‌کنند.

حیوانات شهر پریپیات

قاتلان درازمدت چرنوبیل

پیش از این گفتیم که ید رادیو اکتیو که پس از انفجار در محیط اطراف منتشر شد، به دلیل نیمه عمر ۸ روزه تهدید کوتاه مدت به حساب می آمد اما دو عنصر سزیم و استرانسیوم، خطرناک‌ترین مواد حاصل از انفجار هستند. دلیل این خطر چه میباشد؟ 

نیمه عمر این دو ماده ۲۸ و ۳۰ سال میباشد. استرانسیوم از راه شیر آلوده به راحتی در استخوان‌ها و دندان‌ها انباشته می‌شود. سزیوم هم از راه خون به بافت انسان‌ها و حیوانات نفوذ می‌کند. در حال حاضر تنها نیمی از مواد رادیواکتیو حاصل از انفجار در این منطقه نابود شده است. بنابراین چرنوبیل همچنان منطقه ممنوعه از بابت ایمنی محسوب می‌شود.


آیا در شهر ارواح هیچ کسی زندگی نمی کند؟

ساکنین شهر چرنوبیل

شهر پریپیات را شهر ارواح می نامند. روی کاغذ گفته شده که هیچ کس در این شهر زندگی نمی‌کند اما این موضوع حقیقت ندارد. در شهر چرنوبیل که ۱۰ کیلومتری راکتور نیروگاه می باشد افرادی به طور منظم و چرخه ای می‌بایست مدتی زندگی می‌کردند و مدتی دیگر را خارج از این محدوده به سر ببرند. گزارشاتی از این شهر منتشر شده که پیرمردی ۹۰ ساله به طور غیر رسمی در این منطقه زندگی می کرده است.

 

آیا می توان از چرنوبیل بازدید کرد؟

پس از گذشت بیش از ۳۰ سال است از این حادثه، گردشگران و محققان که اکثرا اروپایی می باشند، از این منطقه دیدن می‌کنند. توریستهای آمریکایی علاقه‌ای به گردشگری در این منطقه ندارند. افرادی که به این محدوده وارد می شوند هنوز هم باید به شدت مراقب بوده و به هشدارهای راهنمایان می بایست عمل کنند چرا که هنوز هم نقاط متمرکز زیادی در این منطقه وجود دارد. این نقاط معمولا در ترک های اطراف شهر پریپیات قرار گرفته که ذرات رادیو اکتیو در آنها انباشته شده است. اکثر این مناطق در جنگل های قرمز اطراف پریپیات وجود دارند که در اثر باران های رادیواکتیوی در خاک فرو رفته اند. لازم است بدانید ۳۰ سال پس از فاجعه بزرگ چرنوبیل در سال ۲۰۱۶، گنبد محافظ رآکتور چهارم نیروگاه اتمی چرنوبیل روی آن قرار گرفت. این سازه بتنی ۲۵۰۰ تنی بزرگترین ساختمان متحرک جهان است که برای پیشگیری از آلودگی کارگران و مهندسان روی این راکتور قرار می‌گیرد. این ساختمان نه تنها انتشار مواد رادیواکتیو را محدود می کند بلکه دارای تجهیزات لازم برای انهدام کامل رآکتور چهارم می‌باشد. هزینه ساخت این سازه حدود ۲ میلیارد یورو می باشد. ساخت این سازه که چالش بر انگیز ترین پروژه مهندسی جهان نام گرفته بر عهده دو شرکت ساختمانی فرانسوی Vinci و Bouyoues بوده است. ۴۰ کشور و نهاد بین‌المللی در این طرح شرکت داشتند.

چرنوبیل

جالب است بدانید که میخائیل گورباچف رئیس جمهور وقت اتحاد جماهیر شوروی پیشین، طی اظهار نظری گفته دلیل اصلی فروپاشی شوروی پیشین فاجعه نیروگاه چرنوبیل و اشتباهات مسئولین در آن زمان بوده که البته یکی از اصلی ترین این مسئولین، خود او بوده است. اما برای کسانی که در آن بازه زمانی زندگی کرده‌اند پوشیده نیست که یکی از عوامل اصلی فروپاشی شوروی خود گورباچف بود چرا که خیلی ها او را از عوامل دست نشانده آمریکا می دانستند که با رسیدن به ریاست جمهوری، شوروی را از مسیر آرمان و اصول کمونیستی که سال ها بر شوروی و نظام آن حاکم بود، خارج کرد و پایه‌ها و شالوده نظام کمونیستی و سوسیالیستی شوروی را لرزان و شکننده نمود و سر انجام در ۲۶ دسامبر ۱۹۹۱ یا ۵ دی ۱۳۷۰، پایه های نظام کمونیستی شوروی که سال ها یکی از دو قطب قدرت جهان و رقیب سرسخت آمریکا بود، در هم شکست.

در یک واقعه مهم تاریخی طی دیدار ادوارد شواردنادزه وزیر خارجه وقت شوروی با امام خمینی رهبر انقلاب ایران به تاریخ ۷ اسفند ۱۶۷ یا ۲۶ فوریه ۱۹۸۹، رهبر بزرگ ایران طی نامه‌ای خطاب به میخائیل گورباچف هشدار دادند که پایه‌های نظام کمونیستی به شدت سست شده و دلیل آن را عدم تکیه بر خداوند و نداشتن باورهای محکم دینی می دانستند. این پیام و هشدار به رئیس جمهور شوروی سابق دقیقا دو سال پیش از فروپاشی شوروی به وقوع پیوست. شاید بسیاری از مسئولین وقت این کشور و حتی خود گورباچوف در آن زمان این هشدار را نپذیرفتند. 

 

سایه چرنوبیل بر آثار هنرمندان

فاجعه مهیب چرنوبیل از زمان وقوع تاکنون برای بسیاری از هنرمندان و اهالی رسانه جذاب و مورد توجه بوده است. این موضوع باعث شده تا انفجار نیروگاه اتمی چرنوبیل دستمایه بسیاری از فیلم ها، سریال ها، بازی های ویدیویی و کتاب ها باشد. در این جا شما را در جریان بخشی از این آثار قرار میدهیم:


بازی ویدیویی S.T.A.L.K.E.R

بازی ها 

S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl

S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat

Call of duty 4: Modern Warfare


بازی Call of duty 4: Modern Warfare

فیلم های سینمایی

 روزشمار چرنوبیل، سرزمین فراموشی، یک روز خوب برای جان سخت

فیلم های مستند: نبرد چرنوبیل، اسب‌سفید، سگ های رادیو اکتیو

کتاب : صداهایی از چرنوبیل نوشته سوتلانا الکسیویچ که جایزه نوبل را برای او به ارمغان آورد.

 

بدون شک یکی از پرطرفدارترین این آثار، مینی سریال چرنوبیل می باشد که به تازگی توسط شرکت HBO منتشر شده است. ژانر این مینی سریال تلویزیونی پنج قسمتی بریتانیایی آمریکایی، درام تاریخی می‌باشد. نویسنده این مجموعه تلویزیونی کریگ مازن (Craig Mazin) و کارگردانان یوهان رینک (Johan Renck) باشد. این سریال تولید مشترک شبکه کابلی آمریکایی HBO و شبکه تلویزیونی بریتانیایی اسکای می باشد. ساخت این مجموعه در تاریخ ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۷ کلید خورد. در ایالات متحده آمریکا این مجموعه در شش می ۲۰۱۹ و در بریتانیا در هفت می ۲۰۱۹ به نمایش درآمد و در ۲ ژوئن ۲۰۱۹ هم به پایان رسید. نویسنده این اثر در صحبت‌های خود این گونه اظهار نظر کرده است: 

دلیل نوشتن داستان سریال این بوده که من در وجود خود همیشه شکافی را نسبت به چرنوبیل و وقایع آن حس می کردند و دلیل آن نداشتن اطلاعات کافی درباره چگونگی و چرایی رخ دادن این فاجعه بوده است. برای پاسخ دادن به این سوالات و فهمیدن اینکه مردم و مسئولین در آن زمان چگونه جلوی پیشرفت این فاجعه به تمام کشور خود و دیگر نقاط جهان را گرفتند و موفق به پاکسازی شدند شروع به مطالعه کردم و سر انجام این فیلمنامه را نوشتم.


سریال چرنوبیل

پس از انتشار این سریال، استقبال فراوانی از طرف بینندگان و مخاطبان صورت گرفت. مجموعه چرنوبیل بالاترین امتیاز را بین مینی سریال ها از دیتابیس های فیلم و نظرسنجی های مخاطبین دریافت کرد. امتیازی که از IMBD دریافت کرد ۹.۶ و از روتن تومیتوز ۹.۶ دهم و از گوگل ۹۷ بوده است. بسیاری از منتقدین در سراسر دنیا هم نسبت به این مینی سریال به عنوان اثر هنری که شامل تصویربرداری، موسیقی، فیلمنامه جلوه های ویژه و غیره می باشد نظری مثبت داشته و در مجموع مورد اقبال آنها قرار گرفته است. این منتقدین اعتقاد دارند روایتی که در این مجموعه از حوادث چرنوبیل بیان شده به واقعیت بسیار نزدیک است و نویسنده و کارگردان 


صداقت و راستگویی را سرلوحه خود در این مجموعه قرار داده اند. اما برخی دیگر نظری متفاوت دارند. برخی دلیل اشتباهاتی که در سریال رخ داده را این می دانند که فاجعه چرنوبیل و و عواقب آن تلاش‌هایی که برای عدم گسترش آن به دیگر نقاط صورت گرفته از روز اول حادثه، شروع شده و تا سال‌ها حتی اکنون ادامه داشته و دارد بنابراین نمی توان عمق این تلاش‌ها را تنها در ۵ قسمت به نمایش درآورد. کارگردان تلاش کرده تا کوتاهی‌های خود در نمایش چگونگی غلبه مسئولان شوروی پیشین و مردم بر فاجعه را تحت لوای بخش هنری کم نقص سریال، کمرنگ نشان دهد. البته بخش هنری این مجموعه هم چندان بی نقص نبوده چرا که چهره شخصیت‌های اصلی این مجموعه چندان به اهالی شوروی و روسیه امروزی شباهت نداشته به خصوص گریم بازیگر نقش گورباچف (دیوید دنیسک) رئیس جمهور وقت که برای افرادی که او را به یاد دارند اصلا چهره او را تداعی نمی کرد. چهره پرداز این مینی سریال تنها توانسته خال لکه شرابی معروف روی سر او را به خوبی اجرا کند.

یکی از شاهدان ماجرای چرنوبیل سرهنگ بازنشسته Vladimir Veytsmanan می باشد. او در آن زمان یک پاک کننده بود. او مسئول تخلیه خانه های اطراف چرنوبیل به مدت سه هفته بوده است. وی پس از تماشای این مجموعه گفت: 

این سریال یک چیز دیوانه کننده بود من نمی‌خواهم آن را ببینم چون خودم آنجا بودم و حقیقت را می‌دانم.

فرزند خوانده او می گوید وقتی از پدر خوانده ام پرسیدم که چرا با دانستن حقیقت ماجرا هرگز حاضر به مصاحبه نشده تا اصل ماجرا را بازگو کند، او به من گفت: 

من چیزی نمی توانم بگویم چون یک سوگندنامه با دولت اتحاد جماهیر شوروی امضا کرده ام و هرگز نمی توانم آن را نقض کنم.

همچنین سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۷ اعلام کرد که تنها ۲۵ درصد یا ۵ هزار نفر از افرادی که در آن زمان به سرطان مبتلا شده‌اند مربوط به حادثه چرنوبیل بوده است اما در پایان مینی سریال چرنوبیل، HBO ادعا کرد که مقصر افزایش مبتلایان به سرطان در سراسر اوکراین و بلاروس حادثه چرنوبیل بوده است. به گفته سازمان بهداشت جهانی ساکنین این مناطق در معرض دوز کمی بالاتر از سطح تابش های طبیعی قرار داشتند. در بخش اول این مجموعه دوزهای بالای تابش باعث خونریزی سریع آتش‌نشانان شده و در بخش دو یک پرستار پس از لمس یک آتش نشانان بلافاصله در ناحیه دست دچار مشکل می شود که به به گفته شاهدان عینی این آسیب دیدگی ها اصلا در این حد نبوده است. در سریال زمانی که هلیکوپتر در حال دور شدن از نیروگاه بود در اثر شدت تشعشعات تماس بین فرمانده و خلبان قطع شد و در اثر برخورد با جرثقیل سقوط کرد اما لئونید برشیدسکی اظهار نظر کرده که صحنه سقوط هلیکوپتر در اثر برخورد با جرثقیل و آن هم شش ماه پس از ماجرا رخ داده نه در روز دوم. در بخش پایانی سریال گفته شد که افرادی که از روی پل، حادثه چرنوبیل را تماشا می کردند مرده اند و به همین دلیل به آن پل مرگ می‌گویند اما به گفته اهالی آن مناطق، پل مرگ تنها یک افسانه است و چنین شواهدی صحت ندارد. در ایران هم منتقدین نظرات متفاوتی درباره این مجموعه ارائه کرده‌اند. مسعود فراستی مرد همیشه مخالف سینمای ایران در واکنش به اظهار نظر حسام الدین آشنا (مشاور رئیس‌جمهور) در روز جمعه ۱۷ خرداد ۹۸ چنین گفت: 

سریال چرنوبیل سریال بدی است چرا که موضوع آن التهاب دارد و این موضوع ملتهب به یک مینی سریال تیپیکال مبتذل تبدیل شده که نتوانسته مسئله ای با این جدیت را برای ما به چیزی تبدیل کند که ببینیم، حس بگیریم و احیانا از آن بیاموزیم.


 اما روس ها هم بیکار ننشستند و دست به کار شده‌اند؛ شبکه NTV روسیه که میدیا گازپروم حامی مالی آن می باشد، ساخت سریالی را برعهده دارد که با روایتی بر آمده از اسناد و مدارک شوروی سابق و شاهدان آن ماجرا قصد دارد حقایق این فاجعه را برملا کند. حقایقی که به ادعای مسئولین و روزنامه‌های روسیه در سریال شرکت HBO از دید مخاطبین مخفی نگاه داشته شده تا مسئولین اتحاد جماهیر شوروی را محکوم به مخفی کاری و پنهان کاری کند. سازندگان این سریال اعلام کرده اند که تمام مراحل فیلمبرداری این سریال در کشور بلاروس به پایان رسیده و در مرحله پیش تولید به سر می‌برد. این سریال روسی روایت گروهی از مأموران KGB اتحاد جماهیر شوروی می باشد که ماموریت دارند تا با گروهی از جاسوسان و ماموران CIA را که در چرنوبیل نفوذ کرده‌اند و حتی در روز حادثه در محل وقوع هم حضور داشته اند شناسایی کنند و در واقع خرابکاری های سازمان CIA را در این حادثه برملا کنند. باید تا زمان انتشار این سریال منتظر بمانیم. 


سریال روسی چرنوبیل

به هر حال هیچ کس منکر این حقیقت نمی شود که هنوز هم جنگ سرد بین آمریکا و روسیه ادامه دارد اما شکل آن تغییر کرده و هر دو کشور در قالب آثار هنری سعی در تخریب یکدیگر و القای افکار و عقاید خود به مخاطبین را دارند. و در پایان هر تکنولوژی در کنار مزایا و استفاده های صحیح و صلح آمیز خود اگر در مسیر نادرست استفاده شود می‌تواند خطرآفرین و هراس آور باشد. انرژی هسته‌ای هم از این قاعده مستثنا نبوده و اگر در مسیر غلط و بدون رعایت اصول ایمنی به کار گرفته شود برای انسان‌ها و محیط زیست می‌تواند بسیار خطر ساز و آسیب‌رسان باشد. در جهان امروز عجیب اما باور کردنی میباشد که کشورهایی که خود همواره آغازکننده جنگ های خانمان برانداز و مرگ آفرین بوده و هستند و خود دارای هزاران کلاهک هسته ای و بمب‌های اتمی می باشند، قوانینی را وضع می کنند که در اثر آن کشورهای دیگر که همواره در معرض جنگ ها و آثار مخرب آن بوده‌اند، هرگز نتوانند از نیروگاه های هسته ای و اتمی و فواید صلح آمیز و انسان دوستانه آن بهره ببرند  از جمله در تولید برق و رادیو داروها و غیره. شاعر گرانمایه، هاتف اصفهانی، چه زیبا سروده است که 

دل هر ذره را که بشکافی   ***   آفتابیش در میان بینی 

این دیدگاه دیرینه ما ایرانی ها نسبت به این فناوری و فواید آن می باشد و هیچ قدرتی ما را از این تکنولوژی نمی‌تواند بازدارد.


م.قاسمیان
م.قاسمیان
عضو ارشد تحریریه
علاقه مند به علوم، فناوری و عاشق نوشتن

روی این دیوار بنویسید

avatar
Share via